Stećci na Borku pod zaštitom države

Najveći stećak na Borku

Iz riznice kulturno-istorijskog naslijeđa u Rogatici

ROGATICA – Opština Rogatica obiluje bogatom kulturno-istorijskom baštinom od praistorije i rimskog doba, preko srednjeg vijeka, turske i austrougarske vladavine, između Prvog, Drugog i posljednjeg Odbrambeno-oslobodilačkog rata do današnjih vremena. Svaka životna epoha ostavila je tragove diljem ove lokalne zajednice koju sa zapada omeđuje Glasinac sa svojom poznatom kulturom i legendarna Romanija, sa sjevera Devetak i Žepska planina i na istoku Drina i jugu Sjemeć, Gnila i rijeka Prača.

Iz obilja raznih kulturno-istorijskih znamenitosti posebno mjesto zauzimaju srednjovjekovni stećci po kojim je ova opština, sa izbrojenih i zvanično registrovanih, 2678 jedinica druga u Republici Srpskoj i treća u BiH.

Jedna od 88 zvanično registrovanih nekropola je Borak nedaleko od sela Burati na području Mjesne zajednice Stjenice, rekao je direktor Turističke opštinske organizacije Predrag Ujić. U njoj se nalazi izbrojanih 214 stećaka i odlukom Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika BiH iz novembra 2008. proglašena je za nacionalni spomenik sa utvrđenim mjerama zaštite saglasno pozitivnim zakonskim i drugim propisima i Opštim okvirnim sporazumom za mir u BiH.

Stećci iz Borka su uglavnom u položaju istok – zapad, a samo po neki sjever – jug. To govori o poodmaklom procesu rastakanja starog društva i izdvajanja malih porodičnih zajednica kao znak novoga doba i identiteta i biblijskih postavki, kaže se u obrazloženju odluke o proglašenju nacionalnim spomenikom.

Među 214 još vidljivih stećaka, jer su neki već utonuli u zemlju, nalazi se preko 110 sanduka, oko 40 zasvođenih sljemenika, a ostalo su kamene ploče.

Svojom dimenzijom, 255x135x128 centimetara, naglasio je Ujić, plijeni jedan sanduk. Nije ukrašavan iako je najveći u cijeloj nekropoli koja je nekad bilapored trgovačkog puta za Dubrovnik, ali su ih u novija vremena zaobišli novi putari i sada su oni lokacijski skrivena od oka namjernika i zato je kroz toliko vremena ostala kompaktna i ne narušena kao neke od drugih nekropola iz kojih su stećci korišćeni za razne potrebe, pa i kao unikati u Zemaljskom muzeju u Sarajevu.

U Borku je i sljemenik sa postoljem dimenzije 167x68x61 centimetar sa ukrasom na kome je na južnoj strani prikazan lov na medvjeda.

Pored ovog „mamutskog“ stećka, ukrašena su još tri od čega jedan sanduk i dva sljemenika. Na jednom je polumjesec, rozeta, vuk i lovac sa mačem i predstava psa, srne, čovjeka i medvjeda.

Ono što je loše, smatra Ujić, a odnosi se na ovu nekropolu, ali i na mnoge druge širom opštine, je činjenica da su na većini stećaka prisutni biljni organizmi u vidu lišaja i mahovine. Oni svakodnevno nemilosredno razaraju strukrturu kamena posebno onih koji su ukrašeni zbog čega se mnogi jedva naziru i teško čitaju jer su najvjerovatnije, radi skromne tehničke mogućnosti, plitko urezani.

Uz to, dobar broj stećaka je i utonuo u zemlju i lišće mladih hrastova čije je stanište Borak i okolina.

To bi, pričaju ovdašnji mještani, trebao da bude alarm uz odobrenje nadležnih za zaštitu ovog kulturno-istorijskog naslijeđa. Svakim danom ono sve više nestaje a sa tim i tragovi ljudskog bitisanja u ovim krajevima.